Gordon Parks: Pijnlijk en ongemakkelijk

Myrthe kwam, zag en trok paralellen

Nachtbraker
Myrthe Groot

Myrthe heeft kunstgeschiedenis gestudeerd met een Master in Art of the Global World and World Art Studies. Ze werkt momenteel bij BAK Basis Actuele Kunst in Utrecht en het Anne Frank Huis en heeft een liefde voor jaren '70-glitters en r&b.

Bekijk meer van Myrthe Groot

Beeld: Gordon Parks

Pijnlijk en ook ongemakkelijk. Het werk van Gordon Parks is niet alleen een beeld uit de geschiedenis, het is actueel. Recente gebeurtenissen in de VS waar geïnstitutionaliseerd geweld is gebruikt tegen weerloze zwarte personen zoals de jonge Tamir Rice, Philando Castile en Jordan Edwards onderstrepen dit. Gordon Parks, geboren in 1912 in Kansas en opgegroeid in armoede, legde tot aan zijn dood in 2006 de wrange aspecten van het leven van de Afro-Amerikaanse bevolking vast. Hij leerde zichzelf het fotograferen met een camera die hij kocht bij een pandjeshuis en vond werk bij de Farm Securtiy Administration (FSA). Na een fotoreportage over bendeleider Red Jackson uit Harlem werd hij als eerste Afro-Amerikaanse fotograaf aangenomen bij Life Magazine. In totaal zijn er 120 werken te zien in de reizende tentoonstelling I Am You. Selected Works 1942-1978 bij FOAM.

Weapon of choice

Parks omschreef zijn camera als een “weapon of choice”, eenn wapen in dienst van zijn activisme. De foto’s die hij maakte van de Fontenelle familie die in armoede in Harlem woonde, zijn daar een voorbeeld van. In Family Crowds Around Open Oven for Warmth (1967) zien we moeder Fontenelle en een van haar zoons bij de oven zitten voor warmte. Het is waarschijnlijk winter en geen centrale verwarming aanwezig, waardoor de oven het enige is dat warmte biedt. Dit is een directe afspiegeling van de armoede van de familie Fontenelle. Ook in de andere foto’s, van de familieleden in het huis  met het sobere en kapotte interieur bij de Poverty Board is de armoede nadrukkelijk aanwezig. Parks brengt een schokkende realiteit in beeld die zijn activisme dient. Zijn werk vormt een brug tussen schijnbaar onoverkoombare verschillen. In het geval van de familie Fontenelle zamelde Life Magazine geld waardoor de familie Fontenelle een nieuw en beter onderkomen kon betrekken. Parks sociaal maatschappelijke motief is zo herkenbaar dat rapper Kendrick Lamar in zijn recentelijk uitgebrachte video Element beelden gebruikt die refereren aan Parks’ werk. De relatie is snel gemaakt tussen Lamar’s teksten (‘we ain’t going back to broke, family sellin’dope’) en het werk van Parks. Wat Parks vastlegde in het verleden is het heden waarover Lamar rapt: het zelfde beeld in een andere tijd. Onze huidige samenleving heeft nog steeds verandering nodig.

Moeder en zoon Fontenelle rond een kachel

Historische slap in the face

Een historische realiteit slapt je in de face, telkens weer. Untitled (1956 ) is laat een alledaagse activiteit zien van een Afro-Amerikaans gezin dat bij een ijskraam staat om ijs te kopen. Er zijn twee verschillende uitgifte punten, een ‘whites only’ en een ‘colored’. Hoewel de rassenscheiding hier duidelijk naar voren komt, geeft de foto verder een zorgeloze indruk van de vader die een ijsje koopt voor zijn twee kinderen. Doordat zij de enige klanten zijn van de ijskraam en de ‘whites only’ kassa ongebruikt is laat Parks de idiote en zinloze kant van het rassenscheidingssysteem zien. Tegelijkertijd wekt de foto empathie bij het grotere publiek, omdat iedereen zich kan herkennen in de alledaagse activiteit zoals een ijsje kopen. Er wordt een bewustzijn tot stand gebracht dat vanzelfsprekende of alledaagse dingen een andere lading had en heeft voor verschillende mensen. Want dit gegeven blijkt helaas nog steeds actueel te zijn in de VS, zoals in het geval van Tamir Rice. Voor hem betekende het spelen met een speelgoedwapen als Afro-Amerikaanse jongen dat hij verkeerd werd ingeschat door de politie als vuurwapengevaarlijk en werd neergeschoten waarbij hij het leven verloor.

Shady Grove

American Gothic

Een ander voorbeeld van hoe actueel Parks’ werk is, is de iconische foto American Gothic (1942), dat een parodie is op het bekende schilderij van Grant Wood uit 1930.  Een vrouw, Ella Watson, staat met een bezem en dweil in haar hand voor een Amerikaanse vlag. De vlag staat symbool voor de “American Dream”, maar niet voor haar en ze kijkt de camera in alsof ze dit zelf maar al te goed beseft. De foto laat de ongelijkheid zien in ‘the land of the free’ met Watson als personificatie van de groep die er het meest onder lijdt. Zonder voorbij te gaan aan de problematiek van de Afro-Amerikaanse bevolkingsgroep specifiek, kan Parks’ werk ook breder betrokken worden op de huidige Amerikaanse maatschappij. Ook Trump lijkt niet vies te zijn van het segregatie, gezien zijn uitspraken jegens de Mexicaanse bevolking.

American Gothic

Activisme

Parks’ werk behoudt zijn activistische inslag, zelfs decennia later en dat maakt zijn foto’s van onschatbare waarde in een samenleving waarin wij zelf steeds minder verdraagzaam lijken te zijn en groepen mensen buitensluiten. Dat het werk te zien is in een museum dat vaak maar door een selecte groep bezocht wordt, doet misschien afbreuk aan de oorspronkelijke intentie van Parks, wiens werk in Life Magazine makkelijk toegankelijk was voor het grote publiek. Gelukkig zijn er helden zoals Kendrick Lamar, Jonas Lindstroem and The Little Homies die de grootsheid en het belang van Parks’ werk zien en zo wereldwijd publiek bereikt.

Gordon Parks - I Am You. Selected works 1942 - 1978 is nog tot 6 september te zien bij het FOAM.

Lees meer van deze maker

Fotografie / Film

IDFA voor Nachtbrakers

Waar de hel moet je heen op IDFA? Wij helpen je uit de brand.

Historie

Hoe ideaal is onze democratie?