Kunst

Clowns, cafés en kubisten

Leestijd: 6 minuten
Kunst

Mattia neemt Joods Hongaarse fauvisten en surrealisten onder de loep.

Nachtbraker
Mattia Ilic

Mattia is al bijna drie decennia hier en vermaakt zich op z'n tijd best prima. Hij houdt van dieren, planten, oude gebouwen en zweert bij De Keuringsdienst van Waarde. Ook schrijft en tekent hij weleens wat, waardoor hij momenteel een van de trouwe illustratoren van Nachtbrakers is. "

Bekijk meer van Mattia Ilic

Na een tijd van afwezigheid is het moment aangekomen dat ik weer eens als Nachtbraker een museum binnenloop. Het Joods Historisch Museum heeft een tentoonstelling van Joods Hongaarse Fauvisten en Surrealisten. Het is ook meteen de grootste tentoonstelling van dit genre ooit in Nederland en zeg nou zelf, wie wordt nou niet warm van een dosis Hongaars avant-garde? Die gasten snapten het wel. Ik kwam de tentoonstelling in met het idee dat ik gewoon maar een werk aan zou pakken en daar dan over zou gaan vertellen. Maar als je er bent is er zoveel meer om te zien dat je je onmogelijk kan beperken tot maar een werk. Dus hier zijn er drie.

Scene IV door Róbert Berény

Zijn grootste stap in de popcultuur is misschien wel dat een van zijn werken te zien was in ‘Stuart Little’ in 1999. Het schilderij ‘Slapende dame met zwarte vaas’ werd door de set designer van de film voor bijna niks gekocht bij een antiekhandel in California. Berény was lid van een Hongaarse kunstenaarsgroep, A Nyolcak, die actief was tussen 1909 tot 1918, geïnspireerd door Franse schilders als Cézanne en het Fauvisme. Scene IV is een van de schilderijen die mij meteen opviel toen ik de tentoonstelling in liep. Een heuvel waar de zon vanachter schijnt met op de top van de heuvel een gebouw. Linksonder achter de bomen zijn een groep naakte mensen bezig terwijl iemand anders aan komt lopen met een paard terwijl een naakte man in het water staat in de rechter onderhoek. Het werk doet me een beetje denken aan de werken die werden gemaakt door ‘Die Brücke’ een groep Duitse expressionisten die de beweging begonnen toen Berény jong was, wellicht heeft hij meegekeken.

Cabaret door Hugó Scheiber

Geboren in Budapest en uiteindelijk ook overleden in Budapest. Tussendoor was Scheiber woonachtig in Wenen en Berlijn. In Berlijn beleefde hij zijn grote doorbraak in 1923 die leidde tot exposities in andere grote Europese steden zoals Rome en London.

In Berlijn maakte hij volgens de experts zijn beste werk. Hij had een talent voor het schilderen van het leven in cafés en theaters. Een schilderij uit deze serie wil ik even uitlichten. Een schilderij met een diepgroen en een stroom van witte gezichten die lijken te slapen terwijl een clown met z’n voet het voorhoofd kietelt van de gasten aan de voorste tafel in een verdonkerd theater. Misschien is dat hoe ze in die tijden hun kicks kregen. Het is een van de meest verwarrende theaterzalen die ik heb gezien met veel Kubistische trekjes. Als je het schilderij 90 graden naar rechts draait zie ik er een abstract portret in, zoals met veel wilde schilderijen is er meer te zien dan de schilder er misschien ooit bewust in heeft gelegd.

 

Armand Schönberger

Op 21-jarige leeftijd werd hij lid van de kunstenaarskolonie van Nagybánya, nu bekend als Baia Mare, opgericht in 1896 en uiteindelijk aan een einde gekomen tijdens de Tweede Wereldoorlog. Hier kwam hij een stel opstandige kunstenaars tegen die zichzelf de Neo’s noemde. De groep is nu bekend als A Nyolcak, of ‘De Acht’, dezelfde groep waar Róbert Berény lid van was. Later ging Schönberger naar Parijs en werd daar beïnvloed door kunstenaars als Delaunay die toen in Parijs woonde en werkte. Deze invloeden zijn te zien in zijn onderwerpkeuzes als cafétaferelen. En zo komen we bij het laatste werk: Cafe De La Paix uit 1929.

 

Cafe de la Paix door Armand Schönberger

Wederom is het een schilder die werkt met een overvloed aan kleuren. Op het eerste gezicht zie je gewoon gezichten op elkaar maar als je er langer naar kijkt zie je een scheiding op de helft. De bovenste helft is een orkest dat geleid wordt door de dirigent die het middelpunt vormt, daaronder zitten de cafébezoekers met hun rug naar de muziek met hier en daar een fles op tafel. Boven de twee tafels helemaal vooraan leunen de andere gasten allemaal nogal stijl naar links, misschien speelt de rechterhelft van de band heel hard of heel vals, wie zal het zeggen. Terwijl ik er langer naar kijk word het geheel een gezicht, misschien heb ik gewoon last van de kwaal dat ik overal gezichten in zie. Aan weerzijden van de dirigent zitten er twee mannen in donkere kledij en door het langwerpige figuur van de dirigent wordt een neus gevormd.

Communicatie

Na mijn keuzes voor dit artikel gemaakt te hebben ga ik nog eens even goed voor alle schilderijen staan om ze nog eens goed in me op te nemen. Het mooiste aan een schilderij is voor mij hoeveel manieren van communicatie er zijn tussen degene die kijkt naar een schilderij en de schilder zelf. Je hebt het onderwerp zelf, dan kleine details, verder heb je de kleuren, als je er dichter op kijkt dan heb je de penseelstroken en daaronder heb je nog de keuze van het materiaal van het doek, aan alles is wel iets af te leiden. Ze spreken altijd een andere taal, dus elkaar verstaan is er niet bij maar als je een poging doet om vanuit je eigen context de belevingswereld van de schilder te zien dan is er in ieder schilderij iets te vinden. Zeker in kleurrijke en dynamische werken als deze.


Met deze tentoonstelling hoopt het Joods Historisch te laten zien dat deze, vrij obscuur klinkende stroming toch van grote invloed was en dat we kijken naar een belangrijke collectie werk. Ik denk dat dat punt zeker overkomt als je rondloopt en ziet hoe hoog het niveau van het werk is.


Als ik na het aanschaffen van m’n traditionele ansichtkaart naar buiten loop, doe ik dat met de bevestiging van wat ik al vermoedde: zoals ik het begrijp, die Hongaars Joodse schilders, die snapten het wel.

 

De tentoonstelling Van fauvisme tot surrealisme is tot en met 24 september te zien in het Joods Historisch Museum
 

Lees verder binnen de categorie "Kunst "
Lees meer van deze maker

Wetenschap

Volkenkunde: het verkeerde verhaal

Een goedbedoelde poging om andere culturen uit te lichten of een achterhaald concept met ....

Kunst

Die Snap ik even niet: Raspberry Poser

Een heldhaftige poging om Jordan Wolfsen's videowerk te ontcijferen

Kunst

Tinguelys wondere wereld

Ontzagwekkende kinetische kunstmachines van een Zwitsers genie