Kunst

Papier voor de papierlozen

Leestijd: 5 minuten
Kunst & Cultuur

Misschien heb je ze gezien: de indringende portretten van vluchtelingen op muren in Amsterdam. Wat gaat hierachter schuil? Sander ging op onderzoek.

Beeldredactie
Sander Puhl

Sander noemt zijn werk graag een vriendelijk visuele dreun in het gezicht. Hij is afgestudeerd als grafisch ontwerper aan de kunstacademie van Den Haag. Wordt graag verwonderd door het onbegrijpelijke en geniet een onbedwingbare creatiedrang. Kakofonie is niet lelijk, eindeloze fantasie is een voedingsbodem en intuïtie is het nieuwe ratio.

Bekijk meer van Sander Puhl

Het papieren monument voor de papierlozen

Als grafisch ontwerper observeer ik vaak nauwkeurig door welke posters de stad gebombardeerd wordt. Niet lang geleden fietste ik door een tunnel waarin een serie van acht grote posters was geplakt met daarop intrigerende portretten. Zonder duidelijke afzender. Ik kwam deze turende gezichten steeds vaker tegen in de stad, maar liet ze een aantal keer aan me voorbijgaan. Toen ik mijn nieuwsgierigheid niet meer kon bedwingen trapte ik op de rem. Op zoek naar kleine lettertjes stuitte ik op de volgende woorden: ‘A paper monument for the paperless #papermonument #wearehere’. Het kwartje viel. Hard.

Paper monument at Popposisions, glue in Brussels, Himmelsbach

Sociaal artistiek maatwerk

Een korte Googlespeurtocht bracht mij bij initiatiefnemer Domenique Himmelsbach. ‘Sociaal artistiek maatwerk’ luidt de slagzin op zijn website, die vol staat met scherpe maatschappelijke projecten. Ik zocht hem op in zijn werkplaats op een obscuur industrieterreintje in Noord om in gesprek te gaan over zijn bijzondere project.

Terwijl ik mijn fiets parkeerde voor zijn openstaande werkplaats kwam hij enthousiast naar buiten en voor ik het wist brandde hij los. Het verhaal begon drie jaar geleden: toen kwam de kunstenaar in aanraking met de door vluchtelingen geïnitieerde groep ‘Wij Zijn Hier’. Deze groep probeert door zichtbaarheid te genereren de onmenselijke situatie waarin zij leven in Nederland aan de kaak te stellen. Domenique had een sterke drang om ‘uit de toeschouwersrol’ te stappen en in actie te komen voor deze mensen. Hij stelde zichzelf de vragen: ‘Wat als zij zeer prominent in het straatbeeld geïntegreerd zouden worden? Wat als deze mensen je op straat recht in de ogen aan zouden kijken?

Paper monument workshop with refugees at We Are Here, Vluchtflat, Vluchtkerk, Himmelsbach

Idee

Hij zag een gigantische campagne voor zich waar gezichten van papierlozen het straatbeeld zouden sieren. Het idee voor het papieren monument voor de papierlozen was geboren. Niet alleen in samenwerking met een groep collega-kunstenaars, maar ook met een handje vol vluchtelingen gaf hij vorm aan tientallen portretten. Vanuit de overheid wordt er met de identificatie van vluchtelingen heel bureaucratisch omgegaan. Pasfoto’s en vingerafdrukken worden procedurematig gemaakt en in alle kilte verwerkt. Een sterk en sympathiek detail van deze campagne is dat de portretten zijn gemaakt met de juist heel arbeidsintensieve houtsnedetechniek. Dit is een manier om warmte en aandacht te schenken aan de gezichten en personen achter de portretten. Uiteraard draagt dit ook voor een groot deel bij aan het rauwe karakter van de beelden.

Paper monument at popposisions, Himmelsbach

Gratis af te halen

Met een grote serie portretten samengebundeld in een krantje op A2-formaat kan de campagne beginnen. In de kunstenaar zijn werkplaats liggen duizenden exemplaren die gratis bij hem zijn af te halen. De krant is gewapend met 36 unieke posters die jíj in de stad kunt gaan plakken. Domenique heeft zijn zinnen gezet op brede verspreiding en een groter draagvlak voor het project. Zo zijn er al duizenden posters op Randstedelijke muren terecht gekomen en druppelt er ook bescheiden media-aandacht binnen. Juist door die aandacht zou het project nog groter moeten groeien. Iedereen die er sympathie voor voelt kan immers meehelpen met het verspreiden.

Zelfs als alle posters zijn geplakt en elk portret vele voorbijgangers op straat in de ogen heeft gekeken, is het grote probleem niet opgelost. Het papieren monument zal de vluchteling hoogstwaarschijnlijk geen papieren op leveren. Volgens Domenique zijn de papierlozen blij met het gebaar. ‘Alles om ons meer zichtbaar te maken is goed’ zei een geportretteerde. Is het niet kwetsbaar om zo zichtbaar te zijn? ‘Nee, ik leef al op straat, het is sowieso een breekbaar bestaan.’ Domenique gebruikt zijn kwaliteit en stem om zich buiten de toeschouwersrol te plaatsen en actief deel te nemen aan het debat op een zorgvuldig en doordachte manier.

Paper monument at NDSM, Himmelsbach

Vraagteken

Het Cruijffiaanse 'Je gaat het pas zien als je het doorhebt' is ook hier van toepassing. Op weg naar huis merk ik de posters alsmaar meer op. Ze lijken werkelijk overal te hangen. Ik begin gezichten te herkennen en karaktereigenschappen erbij te verzinnen. Misschien vergelijkbaar met het herkennen van mensen die je bijna dagelijks bij de kassa van de supermarkt ziet. Je vraagt je dan bijvoorbeeld af wat ze doen in het dagelijks leven. Wat voor werk ze doen, hoe hun thuissituatie is en wat voor hobby's en fascinaties ze misschien hebben. Bij de starende gezichten van het papieren monument weet je dat het een ander verhaal is, maar zij verdienen het om gezien en erkend te worden.

Zie je het papieren monument ergens in de stad? Deel foto’s via de hashtag #papermonument en ga de dialoog aan!

 Meer interesse in het werk van Domenique

Lees verder binnen de categorie "Kunst "