Fotografie / Film

Valentijn in zwart-wit

Een valentijnsbromance in het Pianola Museum.

Nachtbraker
Jason Hillebrand

Jason heeft het gevecht tegen de luiheid nooit echt gewonnen. Desondanks heeft hij een bachelorsdiploma in de Muziekwetenschap weten te bemachtigen. Opgegroeid in een middelgroot dorp in het Groene Hart wist Jason te ontsnappen naar Amsterdam, maar stiekem is hij ergens wel blij dat zijn flatje in Noord dichtbij de weilanden ligt.

Bekijk meer van Jason Hillebrand
Nachtbraker
Sefania Vitalis

Sefania Vitalis (1992) is een kunstgeschiedenisstudent die er maar geen genoeg van kan krijgen en daarom al 5 jaar zoveel mogelijk colleges volgt. Omdat de vakken een beetje op beginnen te raken reist hij vaak rond om de pareltjes der architectuurgeschiedenis te bezoeken en te fotograferen. Als hij een kerk was bestond zijn heilige drie-eenheid uit een nog geldige museumkaart, een camera en een camper. Verder houdt hij van grote ruimtes met afgeronde hoeken en buitenlandse HEMA vestigingen.

Bekijk meer van Sefania Vitalis

Valentijnsdag is al jarenlang een feestdag waar maar weinig mensen echt naar uitkijken. Als je een metgezel hebt wordt je min of meer gedwongen iets romantisch te ondernemen of te schenken, van dure etentjes tot grote bossen bloemen, om niet harteloos over te komen; als je alleen bent wordt je stevig met je neus op dat feit gedrukt. Hieruit volgt dat Valentijnsdag naast een dag van geforceerde liefdesuitingen ook een dag van commercie is, met flinke omzetstijging voor de kaartjes- en knuffelfabrikanten en, natuurlijk, de tuinbouwsector. Het is in ieder geval geen dag van authenticiteit, helaas.

Gelukkig zijn er nog echte romantici zoals Yvo Verschoor en Kasper Janse, die gisteren in het Pianola Museum (waar Janse ook conservator en directeur is) muzikale omlijsting verzorgden voor stomme films, natuurlijk met een liefdesthema. Ik schoof mijn vriendin aan de kant en nam Sefania mee uit voor een romantische avond. Veel ruimte om onze bromance naar een hoger plan te tillen kregen we echter niet, gezien we gescheiden moesten zitten om betalende stellen goed zicht op het scherm te gunnen. Het gevoel bekroop me dat ik daadwerkelijk de films zou moeten bekijken in plaats van te verdrinken in de donkere ogen van die knappe fotograaf die ik mee had.  

Proto-jukebox

Ik heb in mijn leven vaker geprobeerd naar stomme films te kijken, maar het is altijd een moeizame ervaring gebleken. Als filmliefhebber van deze eeuw ben je nu eenmaal een andere standaard gewend. Tegenwoordig voltrekt het plot zich in een wat hoger tempo en ligt de focus op dialoog, om nog maar te zwijgen van de technologische vooruitgang. De heren Janse en Verschoor hadden me echter al gauw om. Verschoor had de programmering voor zijn rekening genomen, een scala aan filmfragmenten van 1895 (het jaar waarin zowel de film als de pianola werd uitgevonden) tot en met 1931 dat hij vlot en vol interessante historische feitjes aaneen praatte. Deze fragmenten werden ofwel door Verschoor van geïmproviseerd pianospel voorzien (op een heuse Steinway uit 1922), ofwel nam Janse plaats achter de proto-jukebox die de pianola heet om de film van absoluut niet-geïmproviseerd pianospel te voorzien.

De toevoeging van deze live-soundtrack verrijkte de ervaring van de stomme film op een wijze die ik niet voorzien had. Ik merkte dat ik helemaal op kon gaan in de bewegende beelden zonder afgeleid te worden door het onaangename dat toch wel inherent is aan korrelig, geruisloos zwart-witbeeld; het bizarre aanzien van mensen die spreken zonder stem. De muziek maakte suspension of disbelief een stuk makkelijker. Verschoor merkte, tussen de fragmenten door, op dat muzikale begeleiding vanaf het prille begin een onderdeel was van de bioscoopervaring met de woorden: “Dat zullen die mensen [het publiek] wel nodig hebben gevonden”. Iets soortgelijks schreven de cultuurfilosofen Theodor W. Adorno en Hanns Eisler in 1947: “[De functie van] filmmuziek komt overeen met het kind dat fluit of zingt in het duister.”

De getoonde films bekommerden zich niet allemaal om de liefde of erotiek en diegenen die dat wel deden waren voornamelijk komisch bedoeld, zoals een korte Franse film uit 1906 over een huwelijksnacht die rampzalig eindigt als de bruidegom wegstormt na de ontdekking dat zijn kersverse echtgenote een kunstgebit heeft. Het enige fragment waar geen spoortje ironie in te ontdekken viel kwam uit Beyond the Rocks, een film van Sam Wood uit 1922 waarvan het enige bekende exemplaar een paar jaar terug op een Haarlemse zolder werd gevonden. Dit fragment was eerder zoetsappig dan romantisch; de stelletjes achter me slaakten gesmoorde kreten van ongemak. Gelukkig was de rest van het programma vermakelijk en divers, van een Russische stop-motionanimatie over een paparazzokrekel tot een fragment van de surrealistische film Un Chien Andalou van Luis Bruñel en Salvador Dalí waarin onder andere een man gedoemd is twee piano’s met ezelkarkassen achter zich aan te slepen terwijl hij een vrouw probeert aan te randen. De laatste film was Buster Keaton’s One Week, over een pasgetrouwd stel dat een soort Ikea-huis cadeau krijgt dat uiteindelijk (spoilers!) wordt platgewalst door een trein. Keaton deed al zijn stunts, zoals geschept worden door een motor, blijkbaar zelf; suspense of disbelief is bij deze film des te makkelijker. One Week is het toppunt van slapstick, een welkome comedy na Dalí’s karkassen en verkrachting. Keaton toont in zekere zin een ideale vorm van liefde, waarin de twee hoofdpersonen na grote rampspoed weliswaar met gebogen hoofd weglopen, maar ook hand-in-hand: ze gaan samen een oneerlijke wereld tegemoet. Het is een charmante film en daarom de perfecte afsluiting van de avond, een avond die gevoed werd door de charme van een authentieke bioscoopervaring van honderd jaar geleden. Dat is een bijzonder soort romantiek die de tuinbouwsector nog niet heeft weten te vatten.

Hou de agenda van het Pianola Museum in de gaten voor meer knusse optredens. 24 maart viert Yvo Verschoor in elk geval de Stille Lente.

Lees verder binnen de categorie "Fotografie / Film "
Lees meer van deze maker

Cultuur

Lekkergaan: Tijdelijk Museum

De kunst door nieuwkomers, te zien in de Bijlmerbajes. 

Fotografie / Film

Scorsese in Close-up

De man die zoveel helden voortbracht op zijn eigen voetstuk.

Cultuur

Aleppo

De verwoeste stad