Kunst

De onbekende beeldhouwer

Tom speurt rond om meer te weten te komen over één van de meest geliefde, maar ook onbekendste kunstenaar van de stad.
Nachtbraker
Tom Kieft

Tom is politicoloog, historicus en kroegtijger; een academicus met een rafelrandje en een onvermoeibare liefde voor literatuur, geschiedenis en rock ‘n roll. Niet houdt hij van mensen die zichzelf te serieus nemen en foto’s met filters – de enige filters voor hem zijn de filters van z’n camels; camel #nofilter is zelfs voor deze kampioen te hardcore.  

Bekijk meer van Tom Kieft

Iconisch

Tussen 1982 en 1995 zijn door een anonieme kunstenaar zes kunstwerken op verschillende plekken in Amsterdam geplaatst. De beelden behoren door hun ludieke afbeelding en gedetailleerde uitvoering stuk voor stuk tot de meest iconische beeldhouwwerken van de stad. De afgelopen maanden ben ik dag en nacht op zoek gegaan naar de identiteit van de maker van deze werken. Al gauw bleek dat mijn zoektocht niet eenvoudig zou worden: de identiteit van de onbekende beeldhouwer is immers al meer dan dertig jaar geheim gebleven. De verdenkingen lopen ook zeer uiteen. Sommige tekens hinten erop dat de onbekende beeldhouwer eigenlijk een kunstenaarscollectief is waarvan de leden bewust wat verwarring wilden schoppen; andere aanwijzingen slaan geheel andere richting in: voormalig koningin Beatrix kan volgens sommige bronnen de maker zijn.

Vruchteloze zoektocht

Ik hoorde over de beeldhouwer toen ik enkele maanden geleden meeliep met een wandeltoer door Amsterdam – ik hoor je denken, maar ik moet zeggen: het is heerlijk je soms toerist in eigen stad toe voelen. De gids was een Nederlandse historicus. Hij leidde ons onder meer langs de beelden; en aangekomen bij een van de kunstwerken van de onbekende beeldhouwer – het beeld ‘De Violist’ in het gemeentehuis – vertelde de gids de beeldhouwer persoonlijk te kennen. Via hem probeerde ik meer over de kunstenaar te ontfutselen. Zonder succes: iets over de identiteit vrijgeven zou voor de gids als verraad voelen. Op mijn zolderkamertje in rosse hart van de stad hervatte ik mijn zoektocht op internet. Daar kwam ik erachter dat ik lang niet de enige ben die in deze vruchteloze zoektocht verwikkeld is geraakt.

De mythe

De mythe was geboren toen in het holst van de nacht een blauw geschilderd bronzen beeldhouwwerk onaangekondigd op het Tweede Marnixplantsoen bleek te zijn geplaatst. Het figuur, een hoofdloze man gekleed in regenjas en hoed met een vioolkoffer in zijn rechterarm, werd direct een geliefd onderdeel van de buurt. Door de rennende positie van het beeld richting de halte van lijn 10 en de vioolkoffer kreeg het zowel de naam ‘man die tram 10 probeert te halen’ als ‘man met de vioolkoffer’. In de daaropvolgende jaren werden andere beelden geplaatst die op het conto van deze kunstenaar worden geschreven. Het Boomzagertje: een bronzen mannetje die in een boom in het Leidsebosje de tak onder zijn eigen voeten wegzaagt; De Accordeonspeler, een ijzeren beeld aan een gevel van een huis aan de Anjeliersstraat; het bronzen tegelbeeldje op het Oudekerksplein van een paar borsten die door een hand worden gestreeld. En ook werd in 1995 aan de Kinkerstraat een ijzeren roodgeschilderd beeld geplaatst van drie heren aan een tafel.

Prinses Beatrix

Interessant wordt het pas echt als in 1992 een beeld van de vermeende kunstenaar op een wel heel prominente plek in de stad wordt geplaatst, namelijk in de lobby van het gemeentehuis in de Stopera. Bij de ingang van dit gebouw breekt een kolossale buste van een mannelijke violist door de tegelvloer.

Dit beeld was net als de andere werken geschonken aan de gemeente, op voorwaarde de identiteit van de beeldhouwer geheim te houden. De speculaties rondom de identiteit van de kunstenaar nemen sindsdien een uiterst curieuze wending: naar verluidt zou de toenmalige koningin Beatrix de beeldhouwer zijn. Hoewel zij haar eigen werk nooit publiekelijk heeft geëxposeerd, doet het verhaal de rondte dat onze ex-majesteit naast gepassioneerd wuiver ook uitmuntend beeldhouwer is. Daarbij schijnt haar beeldhouwstijl grote gelijkenis te tonen met de beelden van de onbekende beeldhouwer. Hoe kan het ook anders: alleen iemand met royale connecties zou de beelden anoniem kunnen laten plaatsen op deze plekken in de stad. De gemeente ontkende deze geruchten echter in een persbericht in 2003. Daarin werd gesteld dat het niet de koningin, maar ‘een Amsterdammer die zijn brood verdient als medicus en in zijn vrije tijd kunstenaar is.’

Koninklijke catalogus

Maar ondanks dit persbericht is Beatrix niet vrij van verdenking: het persbericht kan immers ook slechts ter afleiding zijn gepubliceerd, zeggen sommige complottheoristen op het web. Het laatste teken van leven van de beeldhouwer was overigens inmiddels al ruim tien jaar geleden – in 2004. Toen werd een Koninklijke – toevallig? – catalogus uitgegeven met daarin foto’s en een beschrijving van de zes werken, plus die van nog drie andere anoniem geplaatste beeldhouwwerken buiten Amsterdam. Initialen en referenties in het boek wekken de suggestie dat het niet om één, maar drie verschillende beeldhouwers zou gaan. Eenduidig antwoord heb ik echter tot nog niet gevonden. Maar daarmee is deze zoektocht nog niet ten einde gekomen. Het is een verhaal te mysterieus voor een open einde en een beeldhouwer te bijzonder om naamloos in het verleden te verdwijnen. Al moet ervoor inbreken in het gemeentelijk archief of paleis Soestdijk – onbekende beeldhouwer, ik ga je vinden. Wordt vervolgd.

Lees verder binnen de categorie "Kunst "
Lees meer van deze maker

Cultuur

Lekkergaan: World of Food

Weg uit West, op naar de Bijlmer

Kunst

Poeziebordeel

Hier wordt je even apart genomen op bed, geblindoekt of in de jacuzzi en dan...

Kunst

We gaan weer live!

Huize Frankendael is deze Museumnacht voor ons!